Variantenbeheer en modulair ontwerpen: grip op een groeiend assortiment

Variantenbeheer gaat over één vraag: hoe houd je overzicht als je product in steeds meer uitvoeringen bestaat? Een variant is één uitvoering van een product. Denk aan een fiets in rood met een mand, of dezelfde fiets in blauw zonder mand.

Het is eind december, tijd voor de jaarlijkse opruimronde van de artikellijst. Net als vorig jaar is de lijst gegroeid: er kwamen tachtig artikelnummers bij en er gingen er vijf weg. Elke klant die iets "net even anders" wilde, kreeg een nieuw artikel. Een paar daarvan zijn maar één keer verkocht.

Niemand heeft dat zo gepland. Het ging stap voor stap, met telkens een redelijke keuze. Maar nu is de artikellijst vooral een verzameling uitzonderingen. En elk artikel heeft een tekening, een onderdelenlijst en een prijs. Iemand moet die allemaal bijhouden.

Waarom varianten zich vermenigvuldigen

Varianten tellen niet gewoon op. Ze vermenigvuldigen. Neem een kast in vier breedtes en drie hoogtes. Dat zijn al twaalf uitvoeringen. Komen er vijf kleuren bij? Dan zijn het er zestig. Komt er nog een keuze voor deuren bij, dan zit je op honderdtwintig. Elke nieuwe keuze maakt het totaal een paar keer zo groot.

Dat is niet erg. Klanten willen kiezen. Vaak kopen ze juist daarom bij jou. Het wordt pas lastig als elke variant een eigen artikel wordt, met een eigen tekening en een eigen onderdelenlijst die je apart moet bijhouden.

Dan zie je deze signalen:

• artikelnummers die maar één of twee keer verkocht zijn;
• artikelen die bijna gelijk zijn, met een klein verschil dat niemand nog kent;
• een nieuwe prijs die je in tientallen artikelen moet aanpassen;
• de werkvoorbereiding die bij elke order toch weer de tekening nakijkt.

Maatwerk op schaal

Je kunt een klant geven wat hij wil, en toch bijna zo goedkoop werken als bij serieproductie. Dat heet mass customization, of maatwerk op schaal. Het idee werd breed bekend door het boek Mass Customization: The New Frontier in Business Competition van B. Joseph Pine uit 1993. In de vakboeken staat het meestal zo: producten en diensten maken die passen bij wat één klant wil, met een efficiëntie die dicht bij massaproductie ligt.

Het belangrijkste woord is efficiëntie. Dat betekent: zonder verspilling werken. Maatwerk op schaal wil niet zeggen dat alles kan. Het wil zeggen dat je de keuzes slim ordent. Elke uitvoering komt dan uit dezelfde bouwstenen en dezelfde manier van werken. De klant krijgt iets op maat. De fabriek doet steeds hetzelfde.

Zie ook het begrip mass customization.

Modules en interfaces

De bouwstenen heten modules. Een module is een los blok van je product. Modulair ontwerpen is een product bouwen uit blokken die je kunt wisselen. Denk aan Lego: elk blokje past op elk ander blokje, omdat de noppen altijd even groot zijn.

Die vaste aansluitpunten heten interfaces. Ze zijn het belangrijkste deel. Zolang een module de afgesproken aansluiting volgt, kun je hem wisselen. De rest hoef je dan niet aan te passen.

Een paar voorbeelden van zulke afspraken:

Hoe strakker de afspraken, hoe meer uitvoeringen je kunt maken met hetzelfde aantal modules. Dan hoef je ook bij elke order minder opnieuw te bedenken.

Soms moet je daarvoor iets inleveren. Met een raster kan een klant misschien niet elke millimeter kiezen. Of een module is iets zwaarder dan nodig, omdat hij op meer plekken moet passen. Je kiest dus tussen veel vrijheid en makkelijk beheer. Die keuze maak je per product.

Van stuklijst naar regels

Een stuklijst is de lijst met alle onderdelen die in een product gaan. Het is een soort boodschappenlijst voor de fabriek. In een bedrijf zonder modules heeft elk artikel zijn eigen stuklijst. Elke variant dus ook. Met modules gaat dat anders. Je schrijft niet meer elke stuklijst op. Je schrijft de regels op waaruit de stuklijst volgt.

Een configureerbare stuklijst werkt zo:

• alle modules en onderdelen staan er één keer in;
• regels bepalen welke erin komen en hoeveel: "per 60 cm breedte één steun", "bij optie deur: twee scharnieren per deur";
• de echte stuklijst ontstaat pas als de keuzes bekend zijn.

Zo verschuift het werk. Je maakt niet meer tachtig nieuwe artikelen per jaar. Je houdt één set regels bij. Komt er een kleur bij? Dan voeg je één waarde toe, geen tientallen artikelen. Stopt een leverancier met een onderdeel? Dan pas je één regel aan.

De regels hierboven zijn verzonnen voorbeelden. Maar de vorm is altijd gelijk: als dit, dan dat. Die regels opschrijven is vaak het meeste werk. Hoe je dat aanpakt, lees je in Productdata en regels op orde.

Sommige bedrijven ontwerpen een deel van hun product pas als de order binnen is. Ook voor hen werkt dit: zo wordt het deel van het product dat vooraf te kiezen is, groter. Het artikel over ETO, CTO, MTO, ATO en MTS gaat over die verschuiving.

Wat een configurator hier toevoegt

Een configurator is een programma waarin je een product samenstelt door keuzes te maken. Het is de plek waar de regels worden uitgevoerd. De klant of de verkoper kiest. De configurator kijkt of die combinatie kan. Daarna maakt hij de stuklijst, de prijs en de offerte.

Onderzoek wijst erop dat dit helpt. Let wel: het meeste onderzoek is oud en klein. Een studie bij 238 fabrieken uit drie sectoren en acht landen, gepubliceerd in 2010, vond dit: fabrieken die een configurator gebruiken, presteren beter als het om tijd gaat. Een onderzoek uit 2013 bij vier bedrijven zag onder meer deze voordelen: minder tijd om een order uit te werken, levering op tijd en minder artikelnummers. Dat zijn waarnemingen, geen garantie.

Met een parametrisch model ga je nog een stap verder. Zo'n 3D-model past zich aan als je een maat of keuze verandert. Dezelfde regels die de stuklijst maken, maken dan ook het 3D-beeld. De klant ziet precies wat hij kiest, gebouwd uit dezelfde modules als in de fabriek. Je hebt geen aparte map met plaatjes per variant meer nodig die steeds achterloopt. Zo bouwen wij 3D-configuratoren. Hoe dat werkt, lees je in Parametrisch 3D-model.

Een configurator lost niet alles op. Heeft je product zelf geen modules en geen vaste aansluitingen? Dan verplaats je de rommel alleen naar een ander systeem. Werk daarom in deze volgorde: eerst deel je je product op in modules, dan schrijf je de regels op, en pas daarna komt de configurator.

Tot slot

Tachtig nieuwe artikelnummers per jaar betekent niet dat het misgaat. Het laat zien dat klanten willen kiezen, en dat jij dat levert. De vraag is alleen hoe je die keuzes bijhoudt. Als losse uitzonderingen? Of als een set bouwstenen en regels waaruit elke uitvoering volgt?

Op de pagina 3D & Development lees je hoe we zulke regels omzetten in één model dat met elke keuze meegroeit. Wil je eerst praten over je assortiment? Neem contact op.